1. Haagse Courant:

Ontroerende taferelen

Stellig een van de mooiste en meest interessante Nederlandse documentaires van het jaar is Zielen Van Napels, geregisseerd door Vincent van Monnikendam en begin dit jaar in wereldpremière gebracht tijdens het Filmfestival Rotterdam. Dit juweel behoren we volgende maand nog tegen te komen op de lijst met genomineerden voor een Gouden Kalf.


2. Film Focus:

Bewogen portret van een contrastrijke stad

Menig toerist heeft in Napels het nabijgelegen Pompeï en de Vesuvius bekeken, zich vergaapt aan de barokke architectuur, en geslenterd door de ontelbare steegjes met kilometers wasgoed. Anders dan de gemiddelde toerist is documentairemaker Vincent Monnikendam verder gegaan dan alleen deze indrukwekkende bezienswaardigheden vastleggen. Afdalend in de achterafstraatjes, toont hij in 'Zielen van Napels' het schrijnend contrast tussen de ultra-arme en puissant rijke bewoners van deze eeuwenoude stad.

Ergens lijkt het of in Napels sinds de Renaissance niet wezenlijk iets veranderd is. Nog steeds bekommert vooral de steenrijke adel zich daar over het lot van de allerarmsten. De huidige adellijke leden van de nog immer actieve liefdadigheidsinstelling Pio Monte della Misericordia zien het als een erecode om hun rijkdom te delen met de minderbedeelden. Het altaarstuk 'De zeven werken van Barmhartigheid', dat in 1607 in opdracht van hun voorgangers geschilderd werd door niemand minder dan de beroemde kunstschilder Caravaggio, is voor Monnickendam een prachtige aanleiding om heden en verleden met elkaar te verbinden.

Een goede documentaire is als een weefsel. Het is een netwerk van brokjes informatie, die allen op de een of andere manier met elkaar in verbinding staan. Op knappe wijze schiet Monnickendam in deze documentaire heen en weer tussen arm en rijk, tussen kunst en harde werkelijkheid, tussen anekdote en pure beeldtaal. Met daarin soms zelfs een ronduit briljant idee: hoe reageren hedendaagse straatarme zigeuners op een reproductie van dit aan hun lotgenoten opgedragen kunstwerk van Caravaggio. Het levert ontroerende momenten op, die je doen beseffen wat werkelijke armoede inhoudt. De getoonde contrasten tussen arm en rijk doen erg bizar aan, zeker als je beseft dat ze soms maar een paar straatblokken van elkaar verwijderd zijn. Barokke architectuur naast schamele onderkomens. Adel naast marskramer. Trots naast schaamte. Zo was het, en zo is het blijkbaar nog steeds.

De stijl van de documentaire lijkt geïnspireerd op de licht-donker contrasten van Caravaggio's kunst, waardoor de documentaire als geheel een zeer hechte indruk maakt. Alleen de Russische kunstenares Natalia Tsarkova valt hierbij enigszins uit de toon, wier licht-donker contrasten louter als een brugfunctie ten tonele lijken te worden gevoerd. Indrukwekkender zijn immers de verhalen van Gianni en Pina die een schamel inkomen bij elkaar scharrelen in hun harde bestaan versus de beelden van de beschaafde feestjes die de rijken van Napels in hun exorbitant dure villa's geven.

'Zielen van Napels' is een bewogen portret van de bewoners van deze bijzondere stad, intelligent in beeld gebracht en rijk van inhoud, zonder moralistisch commentaar. Napels blijkt een rariteitenkabinet dat menige toerist zal zijn ontgaan. Niet vaak wordt een documentaire ook in de bioscoop vertoond. Met name door de mooie beelden is 'Zielen van Napels' zeker het bekijken in het donker waard. Hier kan een bioscoopbezoek dus indrukwekkender zijn dan een toeristenbezoek.

Walter Koning

3. Variety

Souls of Naples

Zielen van Napels
(Docu -- Netherlands)

Memphis Features presents a 1 More Film release (in the Benelux countries) of a Memphis Features, Ikon co-production. (International sales: Memphis Features, Amsterdam.) Produced by Sherman de Jesus, Cecile van Eijk. Directed, written by Vincent Monnikendam.

By JAY WEISSBERG

Docu helmer Vincent Monnikendam knows that to properly understand the Mediterranean city of Naples, you need to imbibe its startling contradictions and omnipresent chaos. Feasting on the highs and lows, "Souls of Naples" interweaves the poor and rich, music and poetry, slums and villas to try to capture the quality of a city that defies easy categorization. While no sharp points are actually made, and helmer underutilizes his key focus -- Caravaggio's moving masterpiece "The Seven Acts of Mercy" -- docu's lyrical qualities and sheer beauty will act as a sure lure for prestigious small-screen play.

In the early 17th century, seven Neapolitan noblemen founded a charitable organization to look after the city's needy, us-ing the occasion to commission a painting by Caravaggio that summed up their mission. The charity still exists, with seven nobles meeting every Friday to discuss how the funds are best spent. Oddly, Monnikendam doesn't show where the money goes, and occasionally he seems unsure whether to demonize the rich or applaud them for their unseen good deeds. Still, his expressive camera is fascinated by everything it sees, and his sympathetic eye never patronizes.